โรคเยื่อบุช่องท้องอักเสบติดต่อในแมว FIP ยังอันตราย แต่ปัจจุบันรักษาได้

Feline Infectious Peritonitis (FIP)

แมวสุขภาพ

FIP หรือเยื่อบุช่องท้องอักเสบติดต่อในแมว เคยถูกมองว่าเป็นโรคที่รักษาไม่ได้เกือบทุกกรณี แต่ในปัจจุบันมียาต้านไวรัสที่ช่วยให้แมวจำนวนมากหายขาด บทความนี้จะอธิบายว่า FIP คืออะไร ใครเสี่ยง วิธีสังเกต และแนวทางการรักษาในปัจจุบัน

ภาพ: File:Iranian cat in clinic.jpg · CC BY-SA 4.0 · User:Seyedkhan (Mohsen Sajjadi)

FIP คืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

แมวส่วนใหญ่ติดเชื้อไวรัสโคโรนาในลำไส้ (FCoV) โดยไม่มีอาการหรือมีอาการท้องเสียเล็กน้อย เชื้อนี้แพร่ได้ง่ายในบ้านที่มีแมวหลายตัวผ่านอุจจาระ แต่ในแมวบางตัว ไวรัสกลายพันธุ์จนเข้าสู่เม็ดเลือดขาวและกระตุ้นการอักเสบรุนแรงตามหลอดเลือดทั่วร่างกาย นั่นคือจุดเริ่มต้นของ FIP

FCoV ติดต่อผ่านอุจจาระ กระบะทรายที่ใช้ร่วมกัน และการสัมผัส
FIP ไม่ใช่โรคติดต่อจากแมวสู่แมวโดยตรง แต่เป็นผลของการกลายพันธุ์ในตัวแมวเอง
แมวทุกวัยเป็นได้ แต่แมวอายุต่ำกว่า 2 ปีและแมวที่เครียดเสี่ยงสูงกว่า
แมวที่อยู่รวมหลายตัวในคอก แมวพันธุ์แท้ และแมวที่ภูมิต่ำเสี่ยงมากกว่า

สำคัญมาก: FIP ไม่ติดต่อสู่คน เป็นโรคเฉพาะแมว แมวที่ติดเชื้อ FCoV ทั่วไปส่วนใหญ่ไม่เคยเป็น FIP

สองรูปแบบของโรค

รูปแบบ	ลักษณะ	สัญญาณ
แบบเปียก (effusive)	มีน้ำเหลืองสะสมในช่องท้องหรือช่องอก	ท้องบวมกดยวบ หายใจลำบาก
แบบแห้ง (non-effusive)	เกิดก้อนอักเสบตามอวัยวะ ตา และสมอง	ซึม เบื่ออาหาร ตาเปลี่ยนสี ชัก

แมว FIP แบบเปียกมักมีไข้เรื้อรัง ท้องบวมจากน้ำในช่องท้อง หรือหายใจลำบากจากน้ำในช่องอก ส่วนแบบแห้งมักมีอาการทางระบบประสาท เช่น ชัก เดินเซ หรือตาบวมอักเสบ ทั้งสองแบบอาจสลับกันได้ โรคนี้แสดงอาการไม่เฉพาะเจาะจงในช่วงแรก ได้แก่ ซึม เบื่ออาหาร น้ำหนักลด และมีไข้

แมวที่มีไข้เรื้อรัง เบื่ออาหาร น้ำหนักลด ร่วมกับท้องบวมหรืออาการทางระบบประสาท ควรพาไปพบสัตวแพทย์ทันที ยิ่งวินิจฉัยเร็ว ยิ่งเริ่มยาเร็ว และโอกาสหายยิ่งสูง

การวินิจฉัย

ตรวจเลือดดูโปรตีนและอัตราส่วนอัลบูมิน/โกลบูลิน
ตรวจน้ำในช่องท้องหรือช่องอกเพื่อวิเคราะห์
ตรวจ RT-PCR เพื่อหาไวรัสในของเหลวหรือเนื้อเยื่อ
ตรวจภาพด้วยอัลตราซาวด์หรือเอกซเรย์
ตรวจระดับแอนติบอดี FCoV (ใช้ประกอบ แต่ไม่ยืนยันเพียงอย่างเดียว)

การวินิจฉัย FIP ไม่ได้ใช้การตรวจเพียงตัวเดียว สัตวแพทย์จะประเมินร่วมจากประวัติ อาการ ผลเลือด และการตรวจเฉพาะ เพื่อแยกจากโรคอื่นที่คล้ายกัน เช่น มะเร็งหรือการติดเชื้อแบคทีเรีย

แมวบ้านหลายตัวตรวจพบแอนติบอดี FCoV ในเลือดสูงโดยไม่เคยเป็น FIP การตรวจแอนติบอดีอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอต่อการวินิจฉัย ต้องอาศัยการประเมินโดยสัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

การรักษาในปัจจุบัน

ยุคใหม่ของการรักษา FIP เริ่มต้นจากยา GS-441524 ซึ่งเป็นสารต้านไวรัสที่ยับยั้งการเพิ่มจำนวนของไวรัสโคโรนา ยานี้ฉีดหรือกินวันละครั้งต่อเนื่อง 12 สัปดาห์ อัตราการหายในรายที่วินิจฉัยถูกต้องและให้ยาเพียงพอสูงเกิน 80%

GS-441524 ใช้ในแมวแบบเปียก/แห้งทั่วไปขนาด 4–6 มก./กก./วัน
กรณีมีตาและระบบประสาท ใช้ขนาดสูงขึ้น (8–10 มก./กก.)
ยาต้องสั่งโดยสัตวแพทย์และติดตามผลอย่างใกล้ชิด
ยาที่ซื้อจากแหล่งเถื่อนไม่ทราบความบริสุทธิ์และขนาดยา เสี่ยงไม่ได้ผล
ร่วมกับการดูแลประคับประคอง เช่น สารน้ำ โภชนาการ และยาต้านการอักเสบ

ห้ามซื้อยารักษา FIP จากอินเทอร์เน็ตหรือช่องทางเถื่อนเด็ดขาด ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวไม่ผ่านการรับรองความบริสุทธิ์และขนาดยา อาจไม่ได้ผลและทำให้เสียทั้งเงินทั้งเวลา ควรปรึกษาสัตวแพทย์เท่านั้น

การป้องกันและการพยากรณ์โรค

ไม่มีวัคซีนป้องกัน FIP ที่ได้ผลดี วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือลดความเสี่ยงติดเชื้อ FCoV ได้แก่ ใช้กระบะทรายให้มากกว่าจำนวนแมวหนึ่งอัน ทำความสะอาดสม่ำเสมอ ลดความเครียด และแยกแมวใหม่ให้พักก่อนเข้าบ้าน การรักษาความสะอาดและการจัดการความเครียดช่วยลดโอกาสเกิด FIP ได้มาก

ตัวอย่างจากคลินิก

แมวเปอร์เซียอายุ 1 ปีมาด้วยท้องบวมและไข้เรื้อรัง วินิจฉัยเป็น FIP แบบเปียก ได้รับยา GS-441524 ครบ 12 สัปดาห์ หลังการรักษาแมวหายจากอาการและกลับมาแข็งแรง ติดตามผล 6 เดือนยังปกติ สะท้อนว่า FIP ไม่ได้ถึงตายเสมอไปอีกต่อไป

เรื่องน่ารู้: FIP เกิดจากไวรัสโคโรนาในแมวกลายพันธุ์ในตัวแมวเอง แมวเกือบทั้งหมดที่ติดไวรัสนี้ไม่ป่วยเป็น FIP แต่แมวอายุน้อยเสี่ยงที่สุด ประมาณ 70% ของผู้ป่วยมีอายุต่ำกว่า 1.5 ปี และ 50% ต่ำกว่า 7 เดือน ยา GS-441524 มีอัตราการหายสูงกว่า 80% ในปัจจุบัน

คำถามพบบ่อย

FIP ติดต่อจากแมวสู่แมวได้ไหม?

ไวรัส FCoV ที่เป็นต้นกำเนิดติดต่อผ่านอุจจาระ แต่ FIP เองเกิดจากการกลายพันธุ์ในตัวแมวแต่ละตัว ไม่ได้ติดต่อตรง ๆ การควบคุมกระบะทรายและสุขอนามัยช่วยลดการแพร่ FCoV ได้

FIP รักษาหายจริงหรือ?

จริง ตั้งแต่มี GS-441524 แมวจำนวนมากหายขาด โดยเฉพาะเมื่อวินิจฉัยและเริ่มยาตั้งแต่เนิ่น ๆ อัตราการหายสูงกว่า 80%

แมวอายุเท่าไรเสี่ยง FIP มากที่สุด?

แมวอายุน้อยเสี่ยงที่สุด ประมาณ 70% ของผู้ป่วยอายุต่ำกว่า 1.5 ปี และครึ่งหนึ่งอายุต่ำกว่า 7 เดือน แมวสูงอายุก็เป็นได้เช่นกัน

FIP ติดต่อสู่คนหรือสัตว์ชนิดอื่นไหม?

ไม่ติดต่อสู่คนและสัตว์ชนิดอื่น เป็นโรคเฉพาะแมวเท่านั้น

มียาฉีดหรือยากินแบบไหน?

GS-441524 มีทั้งแบบฉีดและแบบกิน ปัจจุบันแบบกินสั่งจ่ายได้โดยสัตวแพทย์ตามกฎหมาย ต้องใช้ตามขนาดและระยะเวลาที่สัตวแพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด