ป้องกันเห็บหมัดในหมาแมว เลือกผลิตภัณฑ์อย่างไรให้ปลอดภัย ไม่เป็นพิษ และกำจัดให้เกลี้ยงรอบบ้าน

Flea and Tick Control for Dogs and Cats

แมวสุนัขการดูแล

เห็บและหมัดเป็นปรสิตภายนอกที่ดูดเลือด ทำให้คัน ผิวหนังอักเสบ และนำพาโรค ทั้งยังแพร่พันธุ์เร็วในบ้าน บทความนี้จะช่วยให้เลือกผลิตภัณฑ์ป้องกันได้อย่างปลอดภัย ไม่สลับใช้ผิดชนิด และจัดการสิ่งแวดล้อมให้เห็บหมัดหมดเกลี้ยง

ภาพ: File:American dog tick (51199421842).jpg · Public domain · U.S. Fish and Wildlife Service - Midwest Region

ทำไมต้องป้องกันเห็บหมัด

หมัดกัดทำให้คัน ผิวหนังอักเสบ และบางรายแพ้น้ำลายหมัดจนขนร่วงเป็นปื้น
หมัดเป็นตัวกลางของพยาธิตัวตืดที่ติดต่อไปยังหมาแมว
เห็บดูดเลือดเป็นจำนวนมากจนลูกสัตว์หรือสัตว์ตัวเล็กอาจโลหิตจาง
เห็บบางชนิดเป็นพาหะนำโรค เช่น ไข้เห็บในสุนัขหรือโรคไลม์
หมัดวางไข่ได้วันละหลายสิบฟองและแพร่กระจายไปทั่วบ้านอย่างรวดเร็ว

เห็บแข็งเป็นปรสิตภายนอกที่พบในพื้นที่ทั่วโลก บางชนิดเกาะบนตัวสุนัขและสัตว์อื่นเพื่อดูดเลือด และสามารถนำเชื้อก่อโรคมาสู่สัตว์เลี้ยงและคนได้ การป้องกันประจำเดือนจึงสำคัญกว่าแค่การเก็บเห็บออกเมื่อพบ

เลือกผลิตภัณฑ์อย่างไรให้ปลอดภัย

รูปแบบ	วิธีใช้	ข้อควรระวัง
ยาหยดหลัง (spot-on)	หยดลงผิวหนังตรงหลังและคอ	ห้ามใช้ยาสุนัขกับแมวเด็ดขาด
ปลอกคอกันเห็บหมัด	สวมที่คอระยะยาว	เลือกขนาดพอดีและสังเกตผิวหนังใต้ปลอกคอ
ยากิน	ให้ตามน้ำหนักตัวตามกำหนด	ต้องเป็นยาสำหรับสปีชีส์และขนาดตัวที่ถูกต้อง
แชมพูและสเปรย์	ใช้เฉพาะจุดหรืออาบ	บางชนิดออกฤทธิ์สั้น ต้องใช้ซ้ำบ่อย

ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์สำหรับสุนัขกับแมวเด็ดขาด เพราะสารออกฤทธิ์บางชนิด เช่น เพอร์เมทริน เป็นพิษร้ายแรงต่อแมว อาจชักและเสียชีวิตได้ และควรชั่งน้ำหนักตัวให้แม่นยำก่อนใช้ยากินหรือยาหยดทุกครั้ง

วิธีใช้และสังเกตผลข้างเคียง

ใช้อย่างถูกต้อง

ชั่งน้ำหนักสัตว์และอ่านฉลากให้ตรงชนิดสัตว์และช่วงน้ำหนัก
หยดยาตรงจุดที่เลียไม่ถึง เช่น หลังคอและระหว่างหัวไหล่ โดยแหวกขนให้ถึงผิวหนัง
ไม่อาบน้ำหรือแช่น้ำทันทีหลังหยดยาตามระยะเวลาที่ฉลากกำหนด
สังเกตหลังใช้ยาว่ามีผิวหนังแดง คันมาก น้ำลายไหล หรือซึมผิดปกติหรือไม่
เก็บยาทั้งหมดให้พ้นมือสัตว์และเด็ก และปรึกษาสัตวแพทย์เมื่อไม่แน่ใจ

อาการแพ้ยาจากผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัดพบได้ไม่บ่อย แต่ถ้าเกิดอาการผิดปกติหลังใช้ เช่น ตัวสั่น ซึม หรือผิวหนังไหม้ ควรล้างยาออกด้วยสบู่อ่อนและติดต่อสัตวแพทย์ทันที พร้อมเก็บฉลากยาไปแสดง

กำจัดเห็บหมัดในบ้านและสิ่งแวดล้อม

ทำความสะอาดรอบด้าน

ดูดฝุ่นตามพื้น เฟอร์นิเจอร์ มุมห้อง และที่สัตว์นอนเป็นประจำ เพื่อเก็บไข่และตัวอ่อนหมัด
ซักผ้าห่ม เบาะ ที่นอนด้วยน้ำร้อนและตากแดดจัดเป็นประจำ
ใช้สเปรย์หรือเครื่องพ่นกำจัดหมัดในบ้านตามคำแนะนำ หากการระบาดรุนแรง
รักษาพื้นที่ในบ้านและนอกบ้านพร้อมกัน เพื่อไม่ให้หมัดกลับเข้ามาใหม่
ทำตามแผนต่อเนื่องหลายเดือน เพราะไข่หมัดในสิ่งแวดล้อมยังฟักเป็นตัวได้อีกนาน

ตัวอย่างจากคลินิก

ครอบครัวหนึ่งพบหมัดในบ้านหลังสุนัขไปเล่นที่สวนสาธารณะ แม้หยดยาให้สุนัขแล้วแต่ยังมีหมัดกัดคนในบ้าน สัตวแพทย์แนะนำให้ดูดฝุ่นและซักที่นอนทุกสัปดาห์ ใช้ยาป้องกันให้ครบทุกตัวในบ้านและพ่นยาบ้าน หลัง 2 เดือนหมัดหมดไปและไม่มีกลับมาเป็นซ้ำ

เมื่อไรต้องพบสัตวแพทย์

พบสัตวแพทย์ถ้าสัตว์มีเห็บหมัดเยอะผิดปกติ มีโลหิตจางหรืออ่อนแรง มีไข้ เบื่ออาหาร หรือแสดงอาการของโรคจากเห็บหมัด และควรปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนเลือกผลิตภัณฑ์หากสัตว์ท้อง อายุน้อยมาก มีโรคประจำตัว หรือใช้ยาอื่นอยู่ เพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพ

เรื่องน่ารู้: หมัดเป็นแมลงดูดเลือดตัวแบนข้าง กระโดดได้เก่ง ส่วนเห็บแข็งมีมากกว่า 700 ชนิด บางชนิดเป็นพาหะนำโรค ผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัดมีหลายรูปแบบ ทั้งหยดหลัง ปลอกคอ ยากิน และแชมพู การเลือกต้องให้ตรงชนิดสัตว์ เพราะยาสำหรับสุนัขบางชนิดเป็นพิษร้ายแรงต่อแมว

คำถามพบบ่อย

ต้องใช้ยากันเห็บหมัดตลอดปีไหม?

แนะนำให้ใช้ต่อเนื่องทั้งปี โดยเฉพาะในเขตร้อนชื้นอย่างเมืองไทยที่เห็บหมัดออกฤทธิ์ตลอดปี การใช้สม่ำเสมอสำคัญกว่าการใช้เฉพาะฤดู

ยาหยดหลังใช้กับแมวท้องได้ไหม?

ควรปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน เพราะยาบางชนิดปลอดภัยสำหรับแมวท้องแต่บางชนิดไม่ อย่าเลือกใช้เอง

เห็นเห็บเกาะบนหมาแล้วดึงออกเลยได้ไหม?

ควรใช้แหนบหรือเครื่องมือดึงเห็บโดยจับชิดผิวหนังแล้วดึงตรง ๆ เพื่อไม่ให้ปากเห็บค้างในตัว ถ้าไม่แน่ใจให้ปรึกษาสัตวแพทย์ และห้ามบีบเห็บด้วยมือเปล่า

อาบน้ำกำจัดหมัดอย่างเดียวพอไหม?

แชมพูออกฤทธิ์กำจัดหมัดที่อยู่บนตัวเท่านั้นและอยู่ได้ไม่นาน ไม่ได้กำจัดไข่และตัวอ่อนในบ้าน จึงต้องใช้ยากันเห็บหมัดแบบออกฤทธิ์ยาวร่วมกับการทำความสะอาดบ้าน